Archiwum maj 2020


Skutki i kontrowersje związane z powstaniem...
19 maja 2020, 16:21
W efekcie upadku powstania w znacznym stopniu obniżył się potencjał Polskiego Państwa Podziemnego i Delegatury Rządu na Kraj oraz Armii Krajowej, które nie zdołały zapobiec planom politycznym Stalina w stosunku do powojennej Polski.
Mimo klęski w wymiarze politycznym i wojskowym oraz materialnym (walki spowodowały zniszczenie istotnej części nieruchomego majątku miasta), powstanie warszawskie jako przykład walki o suwerenność i niepodległość, weszło do polskiej tradycji patriotycznej.
 
Kontrowersje budzi kwestia konieczności wybuchu powstania, jest ona powodem sporów historyków. Gdyby powstanie się powiodło, dałoby Polsce atut podczas powojennych rokowań dotyczących podziału spornych ziem. Gdyby do niego w ogóle nie doszło, komuniści oskarżyliby dowódców Armii Krajowej o współpracę z okupantem.
Przebieg
19 maja 2020, 16:20
W rzeczywistości walki wybuchły nieco wcześniej, bowiem w kilku miejscach Warszawy doszło do starć przygotowujących się do boju powstańców z Niemcami. Trudno jednoznacznie oszacować siły obu stron. Wydaje się, że Polacy dysponowali co najmniej 25 tys. żołnierzy AK, przy czym oddziały były wzmacniane w trakcie walk, co mogłoby oznaczać, iż do walki stanęło nawet dwa razy więcej członków podziemnej organizacji. Dodatkowo byli wspierani przez członków Narodowych Sił Zbrojnych (do 3 tys. ludzi) czy Armii Ludowej (kilkuset ludzi). W trakcie powstania siły polskie zostały wzmocnione desantem wojsk gen. Zygmunta Berlinga z 1. Armii Ludowego Wojska Polskiego (kilka tysięcy żołnierzy). Dowództwo nad oddziałami powstańczymi objął gen. Antoni Chruściel ps. ,,Monter". Dużą siłę tworzyło Zgrupowanie ,,Radosław" pod dowództwem ppłk Jana Mazurkiewicza, który miał do dyspozycji przede wszystkim żołnierzy ,,Kedywu" wydzielonego w ramach AK (ok. 2300 ludzi). Siły niemieckie szacuje się na kilkadziesiąt tysięcy ludzi, przy czym w momencie wybuchu walk ich liczebność nie przekraczała 15 tys. w ramach służby Wehrmachtu, SS i policji. Zostały one później wzmocnione licznymi oddziałami, spośród których wymienić należy przede wszystkim szczególnie brutalne i okrutne siły Heinza Reinefahrta, pułk SS Oskara Dirlewangera oraz brygadę Rosyjskiej Wyzwoleńczej Armii Ludowej (RONA) pod dowództwem Bronisława Kamińskiego. Dowódcą całości niemieckich został wyznaczony gen. Erich von dem Bach-Zelewski nominowany na to stanowisko w połowie sierpnia. Wcześniej nadzór nad operacją sprawował gen. Reiner Stahel.
Czas próby
Mimo głębokiego zakonspirowania powstańcom udało się uzyskać tylko częściowe zaskoczenie w momencie wybuchu walk o godz. 17.00 1 sierpnia 1944 roku. Wcześniejsze spontaniczne starcia przekreśliły szanse na uśpienie czujności Niemców. Od początku powstańcom doskwierał brak broni i amunicji, a plany zdobycia jej na żołnierzach wroga okazały się nierealne. W konsekwencji 1 sierpnia ledwie co dziesiąty powstaniec dysponował bronią. Pozostali byli uzbrojeni doraźnie, powszechnie wykorzystywano m.in. butelki z substancją zapalającą. Wykorzystując pierwszy impet natarcia, żołnierze AK opanowali znaczną część lewobrzeżnej Warszawy. Nie udało się natomiast uchwycić ważnych przepraw na Wiśle, co z taktycznego punktu widzenia okazało się jednym z czynników decydujących o losach starcia. Do końca 2 sierpnia Polakom udało się przejąć kontrolę niemal nad całym Śródmieściem i Starym Miastem. Opanowane zostały ważne budynki Prudentialu. Powstańcy nie przejęli natomiast kontroli nad najważniejszymi arteriami łączącymi dzielnice miasta, przez co m.in. Al. Jerozolimskie czy Nowy Świat znajdowały się w rękach niemieckich. Sukcesy odniosły oddziały walczące na Woli i Mokotowie, ale i tam Niemcy trzymali twardo kluczowe budynki, oczekując wsparcia posiłków z zewnątrz. Te zostały podciągnięte w ciągu kilku dni i przystąpiły do stopniowego odbijania polskich zdobyczy, jak również bestialskiego mordowania ludności cywilnej. W dniach 4-7 sierpnia doszło do prawdziwej rzezi na Woli, gdzie Niemcy dokonali ludobójstwa nawet ponad 30 tys. ludzi. Przerażające sceny rozgrywały się także na Ochocie (opanowanej przez Niemców w całości do 11 sierpnia). Tam również okupant wymordował kilkanaście tysięcy ludzi. Okrucieństwo i bestialstwo niemieckich oddziałów stały się jednym z elementów charakterystycznych prowadzonych walk. Była to w pewnej mierze konsekwencja zbrodniczych decyzji niemieckich przywódców, którzy nakazali oddziałom mordowanie mieszkańców Warszawy oraz konsekwentne niszczenie miasta. Po upadku powstania plan dewastacji stolicy Polski zrealizowano niemal w całości, równając z ziemią większość z ocalałej jeszcze zabudowy (łącznie do stycznia 1945 roku wyburzono ok. 85% budynków).
Przyczyny i strategia powstania Warszawskiego...
18 maja 2020, 16:12

Przczyną powstania Warszawskiego była wola walki mieszkańców Warszawy o niepodległość Chęć uniezależnienia rządu polskiego od ZSRR Plan “Burza”. owski”. Na Starym Mieście dochodzi do niezwykle zaciętych walk, w których Niemcy używają ciężkiej artylerii i lotnictwa oraz pocisków rakietowych, nazywanych przez Powstańców „krowami” lub „szafami”. W wyniku systematycznego ostrzału i bombardowań zabytkowa dzielnica zostaje obrócona w gruzy.

W nocy z 20 na 21 oraz z 21 na 22 sierpnia oddziały Grupy „Północ” z Żoliborza usiłują przyjść z pomocą załodze Starówki.Uderzenia Powstańców na Dworzec Gdański kończą się niepowodzeniem. Uporczywa obrona Starówki pozwala na podjęcie działań zaczepnych Powstańcom ze Śródmieścia, dowodzonym przez płk. Edwarda Pfeiffera „Radwana”. 20 sierpnia Powstańcy opanowują budynek Stacji Telefonów - tzw. PAST-ę przy ul. Zielnej, a 23 sierpnia – kościół św. Krzyża i Komendę Policji przy Krakowskim Przedmieściu. Nie udają się natomiast kolejne próby zdobycia Uniwersytetu Warszawskiego. Z 30 na 31 sierpnia oddziały AK ze Starówki usiłują przebić się do Śródmieścia przez pl. Bankowy. Pomimo wsparcia nacierających ze Śródmieścia żołnierzy AK, próba kończy się niepowodzeniem. W tej sytuacji, w dniach 1 - 2 września, żołnierze Starówki przechodzą kanałami do Śródmieścia i na Żoliborz.

Upadek Starówki. Wobec katastrofalnej sytuacji na Starówce płk Karol Ziemski „Wachnowski” decyduje się na ewakuację kanałami do Śródmieścia. 2 września ostatnie oddziały powstańcze opuszczają Stare Miasto. Wojska gen. Reinefartha zajmują dzielnicę, w której pozostaje ok. 40 tys. mieszkańców. Trwa pacyfikacja Starówki i wywózka ludności. Upadek Starego Miasta uniemożliwia współdziałanie oddziałów Śródmieścia z żoliborskimi i kampinoskimi, a jednocześnie zapewnia nieprzyjacielowi szeroki dostęp do Wisły. Niemcy mogą skoncentrować się na tłumieniu Powstania w innych dzielnicach.

Kanałami ze Starego Miasta. Katastrofalna sytuacja na Starym Mieście zmusza płk. Karola Ziemskiego „Wachnowskiego” do ewakuacji. Z 25 na 26 sierpnia do Śródmieścia z KG AK przechodzą kanałami wicepremier Jan Stanisław Jankowski „Soból” i przewodniczący Rady Jedności Narodowej, Kazimierz Pużak „Bazyli”. Z 1 na 2 września ewakuują się Powstańcy: głównym kanałem z Placu Krasińskich i bocznym, z Daniłowiczowskiej. Do Śródmieścia przechodzi około 4,5 tys. Powstańców, w tym 1,5 tys. uzbrojonych. Około 800 osób przechodzi na Żoliborz. Siły niemieckie, podległe gen. Reinefarthowi, pacyfikują dzielnicę, mordując masowo jej mieszkańców.

Twardy Front. 9 września 1944 w „Biuletynie Informacyjnym” ukazuje się artykuł, w którym odcinek bojowy oddziałów Śródmieścia północnego zyskuje nazwę „twardego frontu”. Zaczyna go Dworzec Pocztowy nad torami kolei średnicowej przy ul. Żelaznej, biegnie Towarową do Grzybowskiej. Walczy tu zgrupowanie „Chrobry II”. Wraz z nim okolic Grzybowskiej bronią oddziały zgrupowania „Hal”. Wzdłuż ul. Królewskiej walczą żołnierze zgrupowania „Bartkiewicz” i „Rum”. Żołnierze „twardego frontu” skutecznie osłaniają centrum stolicy przed atakami wroga. Do końca Powstania utrzymują obszar Śródmieścia północnego.

Niepowodzenia powstańcze. Po upadku Starówki 6 września Niemcy opanowują Powiśle. 10 września wojska I Frontu Białoruskiego, wraz z 1. Armią WP, rozpoczynają operację praską, 14 września zajmują Pragę. Dowództwo niemieckie koncentruje się na organizowaniu frontu na zachodnim brzegu Wisły. Niepowodzeniem kończy się próba (16-21 września) desantu oddziałów 1. Armii WP z Pragi. Ze względu na brak zgody Stalina na udostępnienie sowieckich lotnisk, aliancka pomoc jest ograniczona. Zrzuty sowieckie, rozpoczęte dopiero 13 września, dokonywane są bez spadochronów, co powoduje uszkodzenie dużej części broni i amunicji. Niemcy kolejno opanowują ostatnie ośrodki powstańczego oporu: 23 września pada Przyczółek Czerniakowski, 27 września

kapituluje Mokotów. Trzy dni później kapituluje Żoliborz. Toczą się pertraktacje i 2 października zostaje podpisana umowa kapitulacyjna.

Statek "Bajka". We wrześniu walki przenoszą się na brzeg Wisły. 22 września na Przyczółku Czerniakowskim oblężeni żołnierze 9. pułku piechoty WP i Powstańcy przygotowują się do ewakuacji na prawy brzeg rzeki. Punktem zbornym jest wrak statku wycieczkowego „Bajka”. Pod silnym ostrzałem niemieckim sanitariuszki przenoszą na wrak ciężko rannych. Przeprawa staje się niemożliwa. Załoga prowizorycznego punktu sanitarnego na statku „Bajka” ginie pod zmasowanym ogniem Niemców. Jedynie dwóm podchorążym AK udaje się przepłynąć na drugi brzeg rzeki.

Upadek Czerniakowa. Od 11 września Czerniaków staje się głównym celem zmasowanych ataków. Niemcy dążą do odcięcia Powstańców od Wisły. 21 września Powstańcy i desant 1. Armii WP utrzymują skrawek wybrzeża oraz dwa domy. Następnego dnia resztkami sił Polacy odpierają nieustanne szturmy wroga. Wieczorem rozpoczyna się ewakuacja obrońców Przyczółka Czerniakowskiego na Saską Kępę. Niemiecki ostrzał ją udaremnia. Nocą z 22 na 23 września obrońcy Czerniakowa podejmują próbę przebicia się do Śródmieścia. Niewielu dociera do obsadzonego przez Powstańców gmachu YMCA. Reszta grupy dostaje się do niewoli.

Królikarnia. Zespół pałacowo-parkowy przy ul. Puławskiej, zwany Królikarnią, w pierwszych dniach Powstania obsadzają oddziały Pułku „Baszta”. Mimo zaciekłych ataków niemieckich żołnierze AK utrzymują tę pozycję przez kilka następnych tygodni. 24 września bardzo silne natarcie niemieckie, poprzedzone bombardowaniem z powietrza, wypiera Powstańców z terenu Królikarni. Wycofują się w kierunku szkoły na Woronicza. Silny ostrzał wroga udaremnia próby przeciwnatarcia. Powstańcy tracą strategiczny punkt obrony na południowej granicy Mokotowa.

Bastion przy ul. Woronicza. 2 sierpnia ok. godz. 15 oddziały Pułku „Baszta” zdobywają koszary SS w budynku szkoły powszechnej nr 36 przy ul. Woronicza 8. W ręce Powstańców wpada sporo broni i znaczny zapas amunicji. Jest też wiele cennego sprzętu i żywności. Walka o utrzymanie tej placówki trwa tygodnie. 24 września, po zajęciu Królikarni, Niemcy z impetem nacierają na szkołę. 25 września budynek kilkakrotnie przechodzi z rąk do rąk. Zacięte walki trwają do 26 września. Obrońcy szkoły w obawie przed całkowitym odcięciem przedzierają się do parku Dreszera. Wieczorem Niemcy zajmują budynek szkoły.

Nieudana przeprawa. Po kilku dniach zaciekłych szturmów niemieckich na Mokotów ppłk Józef Rokicki „Karol” wydaje rozkaz ewakuacji Powstańców z dzielnicy. 26 września z Mokotowa do Śródmieścia próbują przejść oddziały powstańcze oraz władze wojskowe i cywilne. Na wieść o tym gen. „Monter” śle depesze z rozkazem przerwania ewakuacji i dalszej obrony dzielnicy. Nie docierają na czas. Niemcy piętrzą wodę, wrzucają granaty i trujące chemikalia. Ludzie duszą się, ślepną, umierają. Część osób traci orientację, w popłochu zawraca i wpada w ręce Niemców. Do Śródmieścia, w stanie krańcowego wyczerpania, dociera ok. 800 osób.

Zawieszenie broni przy BGK. Bank Gospodarstwa Krajowego na rogu Al. Jerozolimskich i Nowego Światu staje się niemiecką twierdzą. Nieprzyjaciel przez cały czas Powstania prowadzi stąd nieustanny ostrzał polskich placówek w Al. Jerozolimskich i okolicy. Na prośbę niemiecką 29 września ok. godz. 13 następuje jednogodzinne lokalne zawieszenie broni. Dla Niemców jest to czas na zabranie zwłok kilkunastu żołnierzy, poległych w pobliżu „Cristalu”. Powstańcy wykorzystują rozejm na podjęcie zasobnika, zrzuconego w Aleje. Zawieszenie broni trwa trzy godziny. Rozmowy z Niemcami filmowane są przez polskiego operatora.

Bohaterowie
18 maja 2020, 16:05

Głównymi bohaterami filmu są dwaj bracia, operatorzy BIP-u , którzy mają za zadanie udokumentowanie powstania. Jeden z nich chce nagrać powstanie "od środka" poprzez dostanie się do jednego z oddziałów. Niestety nie jest to łatwe zadanie, ponieważ wojska nie przepadają za dziennikarzami. Najpierw dokumentują życie cywilne, a dopiero w późniejszym czasie udaje im się dostać do jednego z oddziałów. Dociera do nich, że to co się dzieje to apokalipsa i za główny cel dają sobie nagranie powstania i za wszelką cenę taśm z materiałami. W filmie jest wielu bohaterów powstania , a Muzeum Powstania Warszawskiego rozpoznałokilkunastu z nich  : ks. bp. Adamski Stanisław, Andrzej Ancuta „Kier”, Stefan Bagiński , Halina Bala „Małgorzata”, Stanisław Bala „Giza”, Jerzy Barburski, Bolesław Biega (ojciec), Bolesław Biega „Pałąk”, Henryk Bielawski „Asko”, Antoni Bohdziewicz „Wiktor”, Konstanty Bronikowski „Kostecki” Zbigniew Brym Zbigniew „Zdunin”, Roman Brzosko „Szpak”, Andrzej Bukraba „Żeglarz”, Mieczysław Całka „Miecio”, Antoni Chruściel „Monter”, Alina Ciembroniewicz-Zabiełło „Alina”, Julita Cyrus-Sobolewska „Lidka”, Jerzy Tadeusz Depczyk „Drohojemski I”, Tadeusz Doberski „Dobnia”, Włodzimierz Drecki „Kawka”, Ludwik Dunin „Włast”, Stefan Dzibczyński, Tadeusz Dziurzyński „Orlicz”, Bolesław Dzwonik, Mieczysław Filipowicz „Filip”, Stanisław Firchał „Wicher”, Ksawery Frank „Kiejstut”, Tadeusz Garliński „Spitfire”, Józefa Główczewska „Ziuta”, Lech Głuchowski „Jeżycki”, Władysław Grabiński „Pilawa”, Zbigniew Hellon „Kumpel”, Teodor Jakubowski „Todek”, Wanda Janczarska-Bieńkuńska „Wanda”, Wacław Jastrzębski „Aspira”, Józef Jezierski „Aksak”, Stanisław Kamiński „Daniel”, Danuta Kasprzycka-Deperazińska „Iwonka”, Witold Kieżun „Wypad”, Lucjan Kindlein „Lucjan”, Stanisław Kniachnicki „Kalik”, Konrad Kociszewsk „Radek”, Jerzy Korwin-Szymanowski „Blady”, Maria Kosicka „Małgorzata”, Czesław Kotlarczyk „Czema”, Tadeusz Kozłowski „Kozak”, Tadeusz Krassowski „Start”, Józef Kraszewski „Kot”, Zbigniew Krejckant „Cyngiel”, Zygmunt Królak „Patriota”, Zbigniew Kurbiel „Krakus”, Adam Kutnik „Jawor”, Alfons Laska „Skała”, Jerzy Lipczyński „Szczerbiec”, Wojciech Luterek „Roman”, Henryk Maciejewski „Lech”, Paweł Mańkowski „Rapier”, Marian Marciniuk „Orlik”, Bernard Marwiński „Marwiński”, Teresa Matlakowska „Krystyna”, Wojciech Bernard Mencel „Paweł”, Kazimierz Mikos „Bażant”, Tadeusz Mikulski „Krasicki”, Stanisław Milczyński „Gryf”, Eugeniusz Morozowicz „Janek”, Wacław Muszyński „Tyka”, NN „Biała Baśka”, NN „Jurand”, NN „Sulima”, NN Balon „Cepeliński”, Cyprian Odorkiewicz „Krybar”, Zygfryda (Krystyna) Otwinowska, Józef Pajączkowski „Stach Czarny”, Tadeusz Pereświat-Sołtan „Karcz”, Ryszard Pestkowski „Olchowicz”, Franciszek Edward Pfeiffer „Radwan”, Stanisław Porębski „Olesiński”, ks. Wiktor Potrzebski „Corda”, Franciszek de Pourbaix, Józef Pyrka „Grot”, Kazimierz Pyrka „Andrzej”, Marian Pytkowski „Miś”, Maria Rodziewiczówna, Bernard Romanowski „Wola”, Jerzy Rossudowski „Stary”, Janusz Różalski „Magnus”, Aleksander Sałaciński „Aleksander”, Janusz Sawicki „Zabawa”, Stanisław Sekuła „Śmiały”, Jadwiga Skirmunt, Karol Smogorzewski „Zenon”, Henryk Sobański „Sułkowski”, Maria Sobolewska, Józef Sowilski „Bohdan”, Maria Sowińska, Andrzej Sroczyński-Nowina „Nowak”, Marian Staczkun „Mirek”, Janina Stęczniewska „Inka”, Roman Strzałkowski, Wacław Stykowski „Hal”, Zdzisław Surawski „Robinson”, Franciszek Szafranek „Frasza”, Stefan Szempliński „Stefan”, Edward Szope, Ryszard Szope, Ludwik Szumlewski „Selim”, Jerzy Szuster, Wanda Traczyk-Stawska „Pączek”, Alicja Treutler „Jarmuż”, Jerzy Tyrawski „Tomaszewski”, Mieczysław Ubysz „Wilk”, Henryk Vlassak, Wiktor Wcisło „Kmita”, Bogdan Wiesse „Łąka”, Bolesław Wiewióra „Samson”, Józef Wilczak „Wilk”, Kazimierz Wilczak „Spokojny”, Zygfryd Wiśniewski „Mściciel”, Helena Wład „Lusia”, Maria Wolska „Bożena”, Wacław Wójcik, Jerzy Wysocki „Mewa”, Wacław Zagórski „Lech Grzybowski”, Jerzy Zamecki „Wilczek”, Jerzy Zarzycki „Pik”, ks. Władysław Zbłowski „Struś”, Aleksander Zubek „Julian”, Władysław Zygański „Żuk”, Stanisław Żelaziński „Zielonka”, Krystyna Żochowska „Krysia”, Aleksander Żuk „Żuk”

Wpis 2020-05-18, 14:47
18 maja 2020, 15:09

Oś czasu

01.08.1944 17:00 – wybuch postania

1-4 .08. zajęcie przez powstańców śródmieścia, części Woli, Starego Miasta, Powiśla, Dolnego Mokotowa, Żoliborza; nie udało się zdobyć ważniejszych (strategicznych) miejsc – koszar wojskowych, Poczty Głównej, Dworca Gdańskiego – oraz Pragi i mostów na Wiśle

05.08– odbicie Woli; początek kontrataku niemieckiego; pierwsze mordy na ludności cywilnej (40 tys. podczas 1. ataku); dążenie Niemców do odcięcia starego miasta od śródmieścia

05-11.08– odbicie Ochoty przez Niemców; walki w płn części śródmieścia, na Żoliborzu, Mokotowie

10.08 – nieudany atak powstańców na Dworzec Główny; zmasowany atak Hitlerowców na Stare Miasto 01-02.09 – upadek Starego Miasta; przejście powstańców kanałami do Śródmieścia

06.09 – upadek Powiśla

10.09– atak Armii Czerwonej na Pragę

13,09 została zajęta przez Rosjan prawobrzeżna część Warszawy - Praga

14.09 – opanowanie Pragi przez Bolszewików

15.09 z prawego brzegu Wisły została podjęta próba desantu

23.09 padł ostatni punkt oporu na Czerniakowie

27 września Mokotów skapitulował. Część obrońców zdołało przejść kanałami do Śródmieścia, aby tam kontynuować walkę

30 września skapitulowała również północna dzielnica Warszawy, Żoliborz gdzie powstańcy od pierwszych dni sierpnia stawiali skuteczny opór nacierającym Niemcom. 01.11.1944 r. Komenda Główna AK podejmuje rozmowy z Niemcami na temat przerwania walki w Warszawie

2.11.1944 podpisano akt kapitulacji Powstania